پژوهش های رجالی

پژوهش های رجالی

خوانش شیعی از مسئلۀ «إسناد» و چالش‌های فرارو؛ بررسی موردی حاتِم بن اسماعیل مدنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموختۀ سطح چهار حوزۀ علمیۀ مشهد؛ مسئول پژوهش گروه حدیث مرکز تخصصی حضرت ولیعصر (علیه السلام).
2 دانش آموختۀ سطح سه حوزۀ علمیۀ مشهد.
چکیده
«أسند عنه» یکی از عبارت‌های پرتکرار در منابع رجالی عامه است که به کتب شیعی نیز راه یافته، و همین امر موجب بروز مشکلاتی در فهم این اصطلاح در منابع شیعی شده است. خوانش شیعی از این عبارت، شناخت برخی محدثان را با چالش همراه کرده که حاتِم بن اسماعیل یکی از این محدثان است. برخی با تکیه بر گزارش علی بن مدینی و بی‌توجه به خاستگاه عامی «أسند عنه»، حاتم را متهم به ارسال خفی از امام صادق (علیه السلام) کرده و درصدد تضعیف او برآمده‌اند. در پژوهش پیش رو با تکیه بر خوانش عامی از این عبارت و تصحیح انگارۀ شکل گرفته دراین‌باره، دانسته شد که وی نه تنها از منظر امامیه از اتهام ارسال خفی مبرا است؛ بلکه مضامین روایات او در عامه -همچون حدیث غدیر، تفسیر آیۀ مباهله به پنج‌تن، حدیث منزلت و حدیث رایت-، جایگاه او را در حدیث امامیه تقویت می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

مسألة «الإسناد» عند الشّیعة و ما تواجهها من تحدّیات دراسة تطبیقیّة حول حاتِم بن إسماعیل المدنی

نویسندگان العربیة

عباس مفید 1
امیر رضا توکلی 2
1 دانش آموختۀ سطح چهار حوزۀ علمیۀ مشهد؛ مسئول پژوهش گروه حدیث مرکز تخصصی حضرت ولیعصر (علیه السلام).
2 دانش آموختۀ سطح سه حوزۀ علمیۀ مشهد.
چکیده العربیة

عندما نبحث ونفحص فی المصادر الرجالیّة العامّة، نواجه عبارات أکثر شیوعًا من غیرها. ومن هذه العبارات والمصطلحات هی عبارة «أسند عنه» الّتی نجدها متکرّرة فی مصادرهم. من ناحیة أخری فإنّ هذا المصطلح تمّ نقله وإدخاله فی الکتب الشیعیّة ممّا أدّی إلی مشاکل وصعوبات. فقد طعنت قراءة الشیعة لهذه العبارة فی معرفة بعض المحدّثین منهم حاتِم بن إسماعیل والّذی تمّ اتّهامه من جانب بعضهم بالإرسال الخفی عن الإمام الصّادق (علیه السّلام) اعتمادًا على تقریر علی بن المدینی وحاولوا إضعافه متجاهلین أنّ مصطلح «أسند عنه» له أصل ومنشأ عامّی. إنّنا نثبت فی مقالنا هذا ـ وعلى أساس القراءة العامّیة لهذه العبارة وکذلک تصحیح الصّورة المتکوّنة فی هذا الصّدد ـأنّ مضامین روایات حاتم عند العامّة -مثل حدیث الغدیر، وتفسیر آیة المباهلة بالخمسة من آل البیت علیهم السّلام، وحدیث المنزلة، وحدیث الرایة- تعزِّز موقعه ومکانته فی الحدیث عند الإمامیّة فضلًا عن إعفائه من تهمة الإرسال الخفی من وجهة نظر الإمامیّة.

کلیدواژه‌ها العربیة

الإسناد
أسند عنه
مصطلح الحدیث
حاتم بن إسماعیل
الإرسال الخفی