پژوهش های رجالی

پژوهش های رجالی

بررسی اصالت روایات عبد الله بن عبدالرحمن الاصم در تراث امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پژوهشکده معارف اهل بیت علیهم السلام
2 دانش پژوه سطح 4 رجال الحدیث مرکز تخصصی معارف اهل بیت علیهم السلام
چکیده
عبدالله بن عبدالرحمن الاصم یکی از راویان قرن دوم هجری است که در اواخر قرن چهارم و پنجم هجری، از سوی برخی رجالیان حوزۀ بغداد تضعیف شده است. ابن غضائری و به تبع او نجاشی با تعابیر تندی شخصیت وی را تضعیف کرده و بر کتاب المزار او خرده گرفته‌اند. بیشینۀ فعالیت حدیثی او در کتب اربعه مربوط به انتقال میراث روایی مسمع بن عبدالملک و عبدالله بن القاسم است. بررسی آماری نشان می‌دهد میراث روایی به‌جا مانده از او در مقام انتقال، متفرد نبوده و ۶۵ درصد از روایات او در کتب اربعه توسط دیگر طرق نیز نقل شده‌اند. منفرد نبودن احادیث رسیده از طریق او در کنار شواهدی همچون راه‌یابی روایات پرشمار وی به کتب معتبر امامی و حضور محدثان برجسته و سخت‌گیر در طرق منتهی به عبدالله الاصم، شواهدی مهم در اصالت مرویات باقی مانده از او محسوب می‌شوند. همچنین مقایسۀ متون روایات وی با متون منقول از دیگران، نشانگر امانت‌داری وی در نقل احادیث و وجود پیشینۀ مشترک مکتوب است. بررسی محتوایی روایات برجای‌مانده از کتاب المزار او در کامل الزیارات نیز نشان می‌دهد هیچ‌یک از فرازهای روایات او در مقام تألیف، مخالف میراث روایی امامیان نبوده و بیش از ۷۰ درصد مضامین روایات او از راه‌های دیگری نیز نقل شده است. رویکرد ایجابی حدیث شیعه به روایات عبدالله الاصم در کنار روایات عملگرایانۀ او در کتب اربعه و نظام توحیدی موجود در روایات کتاب المزار او، پذیرش داوری اجتهادی ابن غضائری و نجاشی دربارۀ این راوی را با چالش جدی روبه‌رو می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

دراسة فی أصالة روایات عبد اللّه بن عبد الرّحمن الأصمّ فی التّراث الإمامی

نویسندگان العربیة

محمد داود زارع 1
وحید عابد 2
1 پژوهشگر پژوهشکده معارف اهل بیت علیهم السلام
2 دانش پژوه سطح 4 رجال الحدیث مرکز تخصصی معارف اهل بیت علیهم السلام
چکیده العربیة

عبد اللّه بن عبد الرّحمن الأصم من رواة القرن الثّانی الهجری، وقد قدح فیه بعض الرّجالیّین فی الحوزة العلمیّة ببغداد فی أواخر القرنین الرّابع والخامس الهجریّین؛ فقد ضعّفه ابن الغضائری بتعلیقات لاذعة وانتقد کتابه «المزار» وتبعه النّجاشی فی ذلک. یتعلّق أبرز نشاطه الحدیثی فی الکتب الأربعة بنقله التّراث الرّوائی لمسمع بن عبد الملک وعبد اللّه بن القاسم. وقد أظهرت دراسة إحصائیّة أنّ التراث الرّوائی الّذی ترکه لیس فریدًا من نوعه فی مقام النّقل، وأنّ 65 بالمائة من روایاته فی الکتب الأربعة قد نُقلت أیضًا بطرق أخرى. إنّ کون الأحادیث المنقولة عنه غیر متفرّدة، إلى جانب شواهد مثل ورود روایاته العدیدة فی کتب الإمامیّة المعتمدة، ووجود محدّثین بارزین ومتشدّدین فی الطّرق المؤدّیة إلى عبد اللّه الأصم، تعتبر قرائن هامّة على أصالة الرّوایات الّتی وصلت منه. کما أنّ مقارنة نصوص روایاته بالنّصوص المنقولة عن غیره تشیر إلى أمانته فی نقل الأحادیث ووجود سابقة مکتوبة مشترکة بینهم. وکذلک یُظهر تحلیل محتوى الرّوایات المنقولة عن کتابه المزار فی کامل الزّیارات أنّه لم یتعارض أیّ من مقاطع روایاته ـ فی مکانته کمؤلّف ـ مع التّراث الرّوائی الإمامی، وأنّ أکثر من 70 بالمائة من محتویات روایاته قد نُقلت بطرق أخرى أیضًا. وبالتّالی فإنّ النّهج الإیجابی للحدیث الشّیعی تجاه روایات عبد الله الأصم إلى جانب روایاته البراجماتیّة فی الکتب الأربعة، والنّظام التّوحیدی الموجود فی روایات کتابه «المزار»، یُشکِّل تحدّیًا خطیرًا للخضوع أمام الحکم الاجتهادی لابن الغضائری والنّجاشی بشأن هذا الرّاوی.

کلیدواژه‌ها العربیة

عبد اللّه بن عبد الرّحمن الأصمّ
مسمع بن عبد الملک
الغلو
التّحقق من صحّة الرّوایات
کامل الزّیارات
کتاب المزار

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 خرداد 1404