پژوهش های رجالی

پژوهش های رجالی

اعتبار نسخه‌های کتاب الرحمه سعد بن عبدالله و کتب علی بن حسن بن فضال به‌عنوان دو منبع تهذیب الاحکام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرسه تخصصی فقه امام کاظم علیه السلام
2 طلبه درس خارج
چکیده
یکی از مهم‌ترین کتب حدیثی شیعه، کتاب تهذیب‌الاحکام، نگاشتۀ شیخ طوسی است. فرایند تکوین تا دسترسی کنونی حدیث شیعه در قالب مکتوبات پیموده شده است؛ ازاین‌رو، علاوه بر بررسی وثاقت مؤلف و افرادی که در سند وی هستند، مسئلۀ اعتبار نسخه‌ها نیز مطرح می‌شود. شیخ طوسی از منابع متعددی در نگارش تهذیب استفاده نموده است. اعتبارسنجی احادیث شیعه، مبتنی بر اعتبار نسخه‌هایی است که از این منابع در دسترس شیخ طوسی بوده است. این پژوهه، با توجه به دو مؤلفۀ کثرت نقل و عدم اخذ باواسطه، کتاب الرحمة سعد بن عبدالله و کتب علی بن حسن بن علی بن فضال را به‌عنوان دو منبع تهذیب انتخاب نموده و نسخ آن‌ها را بررسی می‌کند. متأسفانه، مطالعۀ چندانی پیرامون این مسئله صورت نگرفته است. روش این نگاشته، در قسمت نخست، مبتنی بر تحلیل‌های متنی، و در بخش دیگر، مبتنی بر تحلیل‌های آماری است. برای پاسخ به این پرسش، ابتدا به فضای حاکم بر قالب انتقال حدیث در شیعه یعنی سماع و قرائتی بودن آن پرداخته شده است. سپس پیرامون نسخۀ هر کتاب، اطلاعات رجالی مرتبط تحلیل شده است. در نهایت، روایات منعکس‌شده از این دو کتاب در تهذیب با همان روایات در منابع دیگر مقایسه شده است. نگارندگان برآنند که از نگاه عقلا به نسخه‌هایی که از این دو منبع در دست شیخ طوسی بوده است، می‌توان مطمئن بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

اعتبار نسخ کتاب الرحمه لسعد بن عبد الله و کتب علی بن الحسن بن فضال کمنبع لتهذیب الاحکام

نویسندگان العربیة

مهدی الشیرازی 1
محمد جواد القیومی 2
1 معهد الامام الکاظم علیه السلام العلمی الفقهی التخصصی
2 الطالب الحوزوی لابحاث الخارج
چکیده العربیة

من أهم الکتب الحدیثیة عند الشیعة کتاب «تهذیب الأحکام» لمؤلفه الشیخ الطوسی. وقد سار الحدیث الشیعی فی مسیرته حتى الیوم عبر صیغة التدوین المکتوب، لذا إلى جانب التحقق من موثوقیة المؤلف وأفراد سنده، تهمنا أیضًا قضیة اعتماد علی النسخ الخطیة.

اعتمد الشیخ الطوسی فی تألیف «التهذیب» على مصادر متعددة، ویقوم تقییم أحادیث الشیعة على مدى صحة النسخ التی کانت بین یدیه من هذه المصادر. وقد اختارت هذه الدراسة مصدرین من مصادر التهذیب، وهما: کتاب «الرحمة» لسعد بن عبد الله، و کتب علی بن الحسن بن علی بن فضال، بناءً على معیارین هما: کثرة النقل وعدم الأخذ بالواسطة، ثم قامت بتحقیق نسخهما.

للأسف، لم تُجرَ دراسات کافیة حول هذه القضیة. أما منهجیة هذا البحث، فتعتمد فی جزئها الأول على التحلیل النصی، وفی الجزء الآخر على التحلیل الإحصائی. وللإجابة عن هذا التساؤل، تم أولاً استعراض الإطار العام لنقل الحدیث فی المدرسة الشیعیة، المتمثل فی السماع والقراءة، ثم تحلیل المعلومات الرجالیة المتعلقة بنسخ کل کتاب. وأخیرًا، تمت مقارنة الروایات المنقولة من هذین المصدرین فی «التهذیب» مع نفس الروایات فی المصادر الأخرى.

وخلص الباحثون إلى أن العقلاء یمکنهم الوثوق بالنسخ التی کانت بحوزة الشیخ الطوسی من هذین المصدرین.

کلیدواژه‌ها العربیة

السماع
القرائه
سعد بن عبدالله
علی بن الحسن بن فضال
النسخه
اعتبار
الاجازه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 مهر 1405