پژوهش های رجالی

پژوهش های رجالی

بررسی اصالت روایات عبدالله بن عبدالرحمن الاصم در تراث امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پژوهشکده معارف اهل بیت علیهم السلام
2 معاون آموزش مدرسه فقهی امام محمدباقر علیه السلام
چکیده
عبدالله بن عبدالرحمن الاصم یکی از راویان قرن دوم هجری است که در اواخر قرن چهارم و پنجم هجری، از سوی برخی رجالیان حوزۀ بغداد تضعیف شده است. ابن غضائری و به تبع او نجاشی با تعابیر تندی شخصیت وی را تضعیف کرده و بر کتاب المزار او خرده گرفته‌اند. بیشینۀ فعالیت حدیثی او در کتب اربعه مربوط به انتقال میراث روایی مسمع بن عبدالملک و عبدالله بن القاسم است. بررسی آماری نشان می‌دهد میراث روایی به‌جا مانده از او در مقام انتقال، متفرد نبوده و ۶۵ درصد از روایات او در کتب اربعه توسط دیگر طرق نیز نقل شده‌اند. منفرد نبودن احادیث رسیده از طریق او در کنار شواهدی همچون راه‌یابی روایات پرشمار وی به کتب معتبر امامی و حضور محدثان برجسته و سخت‌گیر در طرق منتهی به عبدالله الاصم، شواهدی مهم در اصالت مرویات باقی مانده از او محسوب می‌شوند. همچنین مقایسۀ متون روایات وی با متون منقول از دیگران، نشانگر امانت‌داری وی در نقل احادیث و وجود پیشینۀ مشترک مکتوب است. بررسی محتوایی روایات برجای‌مانده از کتاب المزار او در کامل الزیارات نیز نشان می‌دهد هیچ‌یک از فرازهای روایات او در مقام تألیف، مخالف میراث روایی امامیان نبوده و بیش از ۷۰ درصد مضامین روایات او از راه‌های دیگری نیز نقل شده است. رویکرد ایجابی حدیث شیعه به روایات عبدالله الاصم در کنار روایات عملگرایانۀ او در کتب اربعه و نظام توحیدی موجود در روایات کتاب المزار او، پذیرش داوری اجتهادی ابن غضائری و نجاشی دربارۀ این راوی را با چالش جدی روبه‌رو می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

دراسة أصالة روایات عبد الله بن عبد الرحمن الأصمّ فی التراث الإمامی

نویسندگان العربیة

محمد داود زارع 1
وحید عابد 2
1 پژوهشگر پژوهشکده معارف اهل بیت علیهم السلام
2 نائب مدیر التعلیم فی مدرسة الفقه للإمام محمد الباقر (علیه السلام)
چکیده العربیة

یُعَدّ عبد الله بن عبد الرحمن الأصمّ أحدَ رواة القرن الثانی الهجری، وقد ضعّفه بعضُ الرجالیین فی حوزة بغداد فی أواخر القرن الرابع والخامس الهجریین. فقد أقدم ابن الغضائری، وتبعه النجاشی، على تضعیف شخصیته بعبارات شدیدة، وانتقدا کتابه «المزار». وتترکّز معظمُ نشاطاته الحدیثیة فی «الکتب الأربعة» فی نقل التراث الروائی لمسمع بن عبد الملک وعبد الله بن القاسم. وقد أظهر التحلیل الإحصائی أن التراث الروائی المنقول عنه لم یکن متفرّداً من حیث طرق النقل، إذ إنّ 65% من روایاته فی «الکتب الأربعة» قد رُویت أیضاً من خلال طرق أخرى. ویُعَدّ عدم تفرّد الأحادیث الواصلة عن طریقه، إلى جانب شواهد أخرى، من قبیل ورود عدد کبیر من روایاته فی الکتب الإمامیة المعتبرة، ووجود محدّثین بارزین ومتشدّدین فی الطرق المنتهیة إلى عبد الله الأصمّ، من الشواهد المهمّة على أصالة مرویّاته الباقیة.
کما تکشف مقارنة متون روایاته بالمتون المنقولة عن غیره عن أمانته فی نقل الأحادیث، وعن وجود أصلٍ مکتوب مشترک سابق. کذلک أظهرت الدراسةُ التحلیلیة لمضامین الروایات الباقیة من کتابه «المزار» فی «کامل الزیارات» أنّ أیاً من فقرات روایاته لم یکن، من حیث التألیف، مخالفاً للتراث الروائی الإمامی، وأنّ أکثر من 70% من مضامین روایاته قد نُقلت أیضاً بطرق أخرى. وإنّ المنهج الإیجابی فی التعامل الحدیثی الشیعی مع روایات عبد الله الأصمّ، إلى جانب الروایات العملیة التی نقلها فی «الکتب الأربعة»، والنظام التوحیدی المتجلّی فی روایات کتاب «المزار» له، یضع قبول الحکم الاجتهادی لابن الغضائری والنجاشی بشأن هذا الراوی أمام تحدٍّ جادّ.

کلیدواژه‌ها العربیة

عبد الله بن عبد الرحمن الأصمّ
مسمع بن عبد الملک
الغلوّ
تقویم الروایات
کامل الزیارات
کتاب المزار.