پژوهش های رجالی

پژوهش های رجالی

تبارشناسی ارزیابی‌های متعارض رجالی: واکاوی علل تضعیف‌های ابن‌غضائری در تقابل با توثیق‌های شیخ طوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه آموزشی علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
چکیده
تعارضات عمیق رجالی میان ابن‌غضائری و شیخ طوسی، همواره یکی از چالش‌های پیچیده در اعتبارسنجی میراث حدیثی شیعه بوده است. پژوهش پیش رو با عبور از تحلیل‌های رایج توصیفی و با بهره‌گیری از روش «توصیفی-تحلیلی» و رویکرد «تبارشناختی»، به واکاوی ریشه‌های معرفتی این تقابل در بستر مکتب بغداد می‌پردازد. نوآوری بنیادین این پژوهش، گذار از تقلیل این اختلافات به سلیقه‌های فردی و ارائۀ یک «الگوی تبیینی-تبارشناسانه» است؛ الگویی که نشان می‌دهد تقابل مذکور، بازتابی از نزاع ساختاری میان دو کلان‌گفتمانِ «پالایش‌گری عقیدتی» و «احتیاط‌گرایی فقهی» است. یافته‌ها حاکی از آن است که ابن‌غضائری با اولویت‌دهی به «کلام»، استراتژی «سخت‌گیری در برابر غلو» را با هدف خلوص ایمانی دنبال می‌کرد؛ در حالی که شیخ طوسی با رویکردی «مصلحت‌گرایانه و فقه‌محور»، استراتژی «حفظ انسجام و میراث روایی» را در پیش گرفت. همچنین پژوهش حاضر تبیین می‌کند که چگونه ابهامات متنی نظیر انتساب کتاب الضعفاء و ناتمام ماندن رجال طوسی، به‌مثابۀ عوامل تشدیدکننده، بر این شکاف روش‌شناختی دامن زده‌اند. در نهایت، این مقاله با اثبات وجود دو مکتب مستقل در سامانۀ رجالی متقدمان، نقشۀ راهی نوین برای ترجیح‌گذاری اجتهادی در رویارویی با توثیقات و تضعیفات متعارض، پیش روی فقیهان و پژوهشگران قرار می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

أنساب التقییمات الرجالیة المتعارضة: دراسة أسباب تضعیفات ابن الغضائری فی مقابل توثیقات الشیخ الطوسی

نویسندگان العربیة

مهدی اکبرنجاد 1
عبدالله اسفندیاری 2
1 أستاذ فی قسم علوم القرآن والحدیث، کلیة الإلهیات، جامعة إیلام، إیلام، إیران
2 طالب الدکتوراه فی قسم علوم القرآن والحدیث، کلیة الإلهیات، جامعة إیلام، إیلام، إیران
چکیده العربیة

لطالما شکّل التعارض الرجالی العمیق بین ابن الغضائری والشیخ الطوسی أحدَ التحدّیات المعقّدة فی تقویم التراث الحدیثی الشیعی والتحقّق من اعتباره. وتتجاوز هذه الدراسة التحلیلات الوصفیة الشائعة، لتتناول، بالاعتماد على المنهج الوصفی-التحلیلی والمقاربة التکوینیة-التاریخیة، الجذور المعرفیة لهذا التعارض فی سیاق مدرسة بغداد. وتتمثّل الإضافة الأساسیة للبحث فی تجاوز اختزال هذه الاختلافات فی الأذواق والمیول الشخصیة، وتقدیم «نموذج تفسیری تکوینی-تاریخی» یبیّن أنّ هذا التعارض کان انعکاساً لصراع بنیوی بین خطابین کلیّین: «التنقیة العقدیة» و«الاحتیاط الفقهی». وتشیر النتائج إلى أنّ ابن الغضائری، من خلال إعطاء الأولویة لعلم الکلام، اتّبع استراتیجیة «التشدّد فی مواجهة الغلوّ» بهدف الحفاظ على نقاء الاعتقاد؛ فی حین انتهج الشیخ الطوسی، انطلاقاً من مقاربة «براغماتیة فقهیة»، استراتیجیة «الحفاظ على انسجام التراث الروائی وصیانته». کما تبیّن الدراسة کیف أسهمت بعض الإشکالات النصّیة، کمسألة نسبة «کتاب الضعفاء» وعدم اکتمال «رجال الطوسی»، بوصفها عواملَ مُفاقِمة، فی تعمیق هذه الفجوة المنهجیة.
وفی الختام، تسعى هذه المقالة إلى إثبات وجود مدرستین مستقلّتین فی المنظومة الرجالیة عند المتقدّمین، وتقدّم، بناءً على ذلک، مساراً جدیداً للترجیح الاجتهادی عند مواجهة التوثیقات والتضعیفات المتعارضة، بما یمکن أن یفید الفقهاء والباحثین فی هذا المجال.

کلیدواژه‌ها العربیة

ابن الغضائری
الشیخ الطوسی
التعارض الرجالی
المقاربة التکوینیة-التاریخیة
مدرسة بغداد